VAØI NEÙT VEÀ TRÖÔØNG ÑAØO TAÏO NGHEÀ NGHIEÄP Y TEÁ CUÛA PHAÙP
Voõ Taán Sôn*
Ñeå ñaøo taïo ñieàu döôõng (y taù), nöõ hoä sinh, kyõ thuaät vieân xeùt nghieäm, X quang, vaät lyù trò lieäu, gaây meâ… chuùng ta coù caùc tröôøng Trung hoïc y teá (tröïc thuoäc tænh), tröôøng Ñaïi hoïc Ñieàu döôõng, tröôøng Cao ñaúng kyõ thuaät y teá trung öông vaø Ñaïi hoïc Y döôïc thaønh phoá Hoà chí Minh (tröïc thuoäc Boä Y teá), vaø moät soá vieän, tröôøng quaân ñoäi. Khoa Ñieàu döôõng vaø Kyõ thuaät y hoïc (Ñaïi hoïc Y döôïc thaønh phoá Hoà chí Minh) coù saùu ngaønh ñaøo taïo cho caùc baäc ñaïi hoïc vaø trung hoïc: ñieàu döôõng, ñieàu döôõng gaây meâ, hoä sinh, vaät lyù trò lieäu, xeùt nghieäm vaø X quang.
Vieäc ñaøo taïo caùc ñoái töôïng treân ôû Phaùp hieän nay ñöôïc toå chöùc vaø tieán haønh ra sao?
Tröôùc heát, hoï goïi ñoù laø ñaøo taïo ngheà nghieäp y teá (taïm dòch töø: formation des professions de santeù) vaø cô sôû ñaøo taïo laø vieän hoaëc tröôøng ñaøo taïo (institut/eùcole de formation). Cô sôû naøy neáu laø coâng laäp thì tröïc thuoäc beänh vieän ñaïi hoïc (centre hospitalier universitaire, thöôøng vieát taét laø CHU) hoaëc cô quan ñaøo taïo cuûa Boä Quoác phoøng; caùc tröôøng tö thöôøng tröïc thuoäc toå chöùc toân giaùo hoaëc Hoäi Chöõ thaäp ñoû. Duø coâng hay tö, caùc cô sôû naøy ñeàu hoaït ñoäng thoáng nhaát theo moät quy cheá chung do chính phuû ban haønh vaø baèng toát nghieäp laø baèng quoác gia, coù giaù trò nhö nhau.
Chuùng toâi khaûo saùt taïi beänh vieän tröôøng ñaïi hoïc thaønh phoá Tours. Ñaây laø thaønh phoá coù khoaûng 200.000 daân, vôùi Vieän Ñaïi hoïc (Universiteù) trong ñoù coù khoa Y (Faculteù de Meùdecine). Beänh vieän tröôøng ñaïi hoïc coù ba cô sôû ñieàu trò chính: beänh vieän Bretonneau (400 giöôøng), beänh vieän Trousseau (800 giöôøng) vaø beänh vieän nhi Clocheville (200 giöôøng).
Ñaøo taïo ngheà nghieäp y teá ôû ñaây goàm Vieän ñaøo taïo ñieàu döôõng, Vieän ñaøo taïo kyõ thuaät vieân phaân tích sinh y hoïc (xeùt nghieäm vieân), Vieän ñaøo taïo kyõ thuaät vieân ñieän phoùng xaï y hoïc (kyõ thuaät vieân X quang), Tröôøng hoä sinh, Tröôøng nhaân vieân treân xe cöùu thöông, Tröôøng ñieàu döôõng phoøng moå, Tröôøng ñieàu döôõng gaây meâ, Vieän ñaøo taïo caùn boä y teá vaø lôùp thaåm myõ höôùng veà nhaân ñaïo. Chung cho caùc cô sôû naøy coù Trung taâm tö lieäu (thö vieän). Caùc vieän vaø tröôøng treân ñöôïc chia laøm hai loaïi: “ñaøo taïo baét ñaàu” vaø “ñaøo taïo chuyeân nghieäp”. Nhöõng ngöôøi ñöôïc “ñaøo taïo chuyeân nghieäp” laø nhöõng ngöôøi ñaõ toát nghieäp chöông trình “ñaøo taïo baét ñaàu” vaø coù moät soá naêm coâng taùc nhaát ñònh. Ñaøo taïo chuyeân nghieäp goàm: Tröôøng ñieàu döôõng phoøng moå, Tröôøng ñieàu döôõng gaây meâ, Vieän ñaøo taïo caùn boä y teá, coøn laïi laø ñaøo taïo baét ñaàu. Nhö vaäy ñieàu döôõng phoøng moå, ñieàu döôõng gaây meâ vaø caùn boä y teá ñöôïc ñaøo taïo treân cô sôû ñaõ laø ñieàu döôõng hoaëc ñaõ toát nghieäp “ñaøo taïo ban ñaàu” (ñoái vôùi caùn boä y teá). Trong caùc tröôøng cuûa chuùng ta hieän nay chöa coù chöông trình chính quy ñeå ñaøo taïo ñieàu döôõng phoøng moå vaø caùn boä y teá, rieâng kyõ thuaät vieân gaây meâ laø moät ngaønh hoïc “baét ñaàu”.
Chöông trình “ñaøo taïo baét ñaàu” keùo daøi trong 3 naêm, ñieàu kieän caàn laø phaûi toát nghieäp phoå thoâng trung hoïc (lôùp 12) vaø qua thi tuyeån ñeå ñaùnh giaù khaû naêng phaân tích toång hôïp moät vaán ñeà cuï theå vaø khaû naêng öùng phoù tröôùc caùc tình huoáng. Vôùi ngaønh ñieàu döôõng ñeà thi tuyeån goàm hai phaàn: sau khi ñoïc moät baøi vieát côõ moät chuïc trang in coù noäi dung nhaát ñònh, thöôøng lieân quan tôùi moät vaán ñeà y teá xaõ hoäi töông ñoái thôøi söï (ví duï nhö beänh AIDS vaø treû sô sinh chaúng haïn) thí sinh seõ phaûi vieát toùm taét laïi vôùi ñaày ñuû yù chính cuaû baøi aáy trong khoaûng moät trang vieát. Phaàn thöù hai cuûa ñeà thi laø “taâm lyù kyõ thuaät”, ngöôøi ta cho moät soá tình huoáng trong cuoäc soáng haøng ngaøy, thí sinh phaûi tìm ra giaûi phaùp toái öu trong khoaûng thôøi gian nhaát ñònh.
Chöông trình “ñaøo taïo chuyeân nghieäp” laø 18 thaùng ñoái vôùi ñieàu döôõng phoøng moå, 24 thaùng ñoái vôùi ñieàu döôõng gaây meâ vaø 10 thaùng ñoái vôùi caùn boä y teá. Tuyeån sinh caên cöù vaøo thaâm nieân coâng taùc, vaø thi tuyeån.
Trong quaù trình hoïc, hoïc vieân phaûi qua caùc kyø kieåm tra vaø thi heát moân, cuoái khoùa thi toát nghieäp vaø laøm luaän vaên (ñoái vôùi moät soá ngaønh).
Caùc vieän hoaëc tröôøng (töø ñaây goïi chung laø tröôøng) coù nhieäm vuï vaø toå chöùc theo caùc nghò ñònh cuûa chính phuû –ñöôïc ñaêng treân Coâng baùo.
Moãi tröôøng coù nhieäm vuïï cuï theå nhöng veà toå chöùc thì gioáng nhau.
Toå chöùc cuûa tröôøng goàm: Giaùm ñoác (laø ngöôøi ít nhaát phaûi coù: baèng ngaønh maø tröôøng mình ñaøo taïo vaø ñaõ toát nghieäp tröôøng caùn boä y teá). Ban giaûng huaán laø nhöõng ngöôøi coù baèng vaø thaâm nieân coâng taùc (thöôøng laø 5 naêm) veà ngaønh maø mình tham gia ñaøo taïo, ñaõ toát nghieäp tröôøng caùn boä y teá. Moät giaùo sö ñaïi hoïc, baùc só chuyeân ngaønh veà lónh vöïc tröôøng ñaøo taïo laø coá vaán kyõ thuaät (do Tænh tröôûng boå nhieäm).
Hoaït ñoäng cuûa Tröôøng do Hieäu tröôûng ñieàu haønh (caên cöù vaøo caùc nhieäm vuï cuï theå quy ñònh taïi nghò ñònh cuûa chính phuû), thoâng qua caùc hoaït ñoäng cuûa Hoäi ñoàng kyõ thuaät vaø Hoäi ñoàng kyû luaät (qui cheá hoaït ñoäng cuûa caùc Hoäi ñoàng naøy ñeàu ñöôïc quy ñònh chi tieát trong nghò ñònh cuûa chính phuû). Hoäi ñoàng thi toát nghieäp do Tænh tröôûng boå nhieäm caên cöù vaøo ñeà nghò cuûa Giaùm ñoác sôû y teá coù tham khaûo yù kieán cuûa Hieäu tröôûng (thaønh phaàn vaø hoaït ñoäng cuõng ñöôïc quy ñònh taïi Nghò ñònh cuûa chính phuû).
Khaùc vôùi ôû Vieät Nam hieän nay, vieäc ñieàu haønh vaø giaûng daïy taïi caùc tröôøng ñaøo taïo ngheà nghieäp y teá do nhöõng ngöôøi ñaõ toát nghieäp caùc tröôøng naøy phuï traùch, coøn chuùng ta laïi do caùc baùc syõ ñaûm nhieäm. Ñieàu kieän tieân quyeát ñeå ñöôïc tham gia giaûng daïy laø phaûi toát nghieäp tröôøng caùn boä y teá, nôi coù nhieäm vuï ñaøo taïo nhöõng ngöôøi seõ laøm quaûn lyù heä thoáng ñieàu döôõng, kyõ thuaät vieân ôû cô sôû ñieàu trò; giaûng daïy vaø quaûn lyù giaûng daïy taïi caùc tröôøng vaø coù theå tham gia vaøo heä thoáng quaûn lyù ôû caáp cao hôn (trong baøi giôùi thieäu veà töøng tröôøng chuùng toâi seõ noùi kyõ hôn).
Hieän nay taïi Phaùp nhöõng ngöôøi toát nghieäp caùc tröôøng “ñaøo taïo baét ñaàu” duø hoïc ba naêm nhöng chæ ñöôïc nhìn nhaän (thoâng qua vieäc traû löông) nhö ngöôøi hoïc hai naêm ôû ngaønh khaùc. ÔÛ ñaây coù moät ñieåm caàn löu yù, vieäc ñaøo taïo caùn boä cho ngaønh y duø ôû baäc hoïc naøo cuõng daøi hôn ngaønh khaùc coù cuøng baäc töông ñöông. Chuùng ta do quy ñònh cuaû Luaät Giaùo duïc neân heä trung caáp chuyeân nghieäp chæ hoïc coù hai naêm daãn tôùi thieáu thôøi gian cho ñaøo taïo chuyeân moân seõ aûnh höôûng tôùi chaát löôïng cuûa hoïc sinh khi ra tröôøng. Trong khi ñoù ñaøo taïo baùc só laø saùu naêm vaø thöïc chaát khi toát nghieäp laø ôû baäc cöû nhaân nhö caùc ngaønh hoïc boán hoaëc naêm naêm.
Rieâng vôùi vieäc ñaøo taïo ngheà nghieäp y teá, nhöõng ngöôøi quaûn lyù ñaøo taïo ôû ñaây maø chuùng toâi tieáp xuùc vaø laøm vieäc ñeàu coù chung yù kieán: vôùi “ñaøo taïo baét ñaàu” chæ caàn ba naêm laø ñuû. Thöïc teá cho thaáy heä thoáng y teá vaø y hoïc cuûa hoï cuõng phaùt trieån, ñeàu coù nhöõng khieám khuyeát nhö caùc nöôùc coù ñieàu kieän xaõ hoäi vaø neàn kinh teá töông ñöông, coù heä thoáng ñaøo taïo cöû nhaân (boán naêm), thaïc syõ vaø tieán syõ.
Taøi lieäu giaûng daïy tuyø theo ngaønh hoïc coù söï chuaån bò khaùc nhau. Ngaønh ñieàu döôõng coù soá ñaàu saùch phong phuù nhaát. Nhaø xuaát baûn Vigot Maloine trong naêm hoïc 2004 - 2005 coù 35 loaïi, nhaø xuaát baûn Lammarre coù 39. Ñoù laø “Töø ñieån cho ñieàu döôõng”, “Giaûi phaãu sinh lyù vaø sinh hoïc”, “Saên soùc ñieàu döôõng trong saûn phuï khoa”, “Y hoïc vaø saên soùc ñieàu döôõng”, “Toaùn vaø tính toaùn lieàu thuoác”, “AÙp duïng phöông phaùp saên soùc vaø chaån ñoaùn ñieàu döôõng”, “Höôùng daãn thöïc haønh veà thuoác cho ñieàu döôõng”, “Ñieàu döôõng vaø caáp cöùu”, “Höôùng daãn caùch giaùo duïc beänh nhaân”, “giaùo duïc ñieàu trò cho beänh nhaân”, “Beänh hoïc noäi khoa vaø thöïc haønh ñieàu döôõng”, “Saên soùc ñieàu döôõng noäi - ngoaïi khoa”, “Kyõ thuaät saên soùc ñieàu döôõng”, “Kyõ thuaät saên soùc trong beänh lyù taâm thaàn”, “Veä sinh vaø saên soùc ñieàu döôõng”, “Truyeàn maùu”, “Döôïc hoïc vaø giaùm saùt ñieàu döôõng”, “Höôùng daãn veà caùc xeùt nghieäm boå sung”, “Khoa hoïc veà con ngöôøi vaø saên soùc ñieàu döôõng” Beänh hoïc (cho töøng chuyeân khoa) vaø chaêm soùc ñieàu döôõng… Baøi giaûng cuûa ngöôøi daïy ñöôïc chuaån bò töø caùc loaïi saùch treân, hoïc sinh ñeå hieåu saâu baøi giaûng cuõng tham khaûo töø ñoù. Ñaây laø caùc taøi lieäu maëc nhieân ñöôïc coi laø chuaån möïc (do caùc taùc giaû vaø nhaø xuaát baûn coù uy tín vieát vaø aán haønh), trong ñoù coù theå coù nhieàu taùc giaû cuøng vieát veà moät chuyeân ngaønh, thí duï nhö giaûi phaãu sinh lyù-chæ vôùi hai nhaø xuaát baûn keå treân ñaõ coù chín ñaàu saùch khaùc nhau!
Caùc ngaønh phaân tích y sinh hoïc vaø ñieän phoùng xaï y hoïc ñöôïc giaûng daïy treân cô sôû baøi soaïn (giaùo aùn) cuûa ngöôøi daïy. Caùc taøi lieäu naøy ñöôïc in vaø ñoùng thaønh taäp ñeå baùn (- chæ tính tieàn giaáy vaø photocopie) cho hoïc sinh. Ñoái vôùi ñaøo taïo “chuyeân nghieäp”, saùch ñöôïc bieân soaïn caån thaän vaø seõ laø caåm nang ñeå söû duïng sau khi toát nghieäp.Thí duï ñoái vôùi ñaøo taïo ñieàu döôõng phoøng moå, Hieäp hoäi ñieàu döôõng phoøng moå xuaát baûn cuoán “Thöïc haønh vaø tham khaûo cho ñieàu döôõng phoøng moå” hoaëc nhaø xuaát baûn Seli Arslan coù cuoán “Höôùng daãn thöïc haønh taïi phoøng moå” laø nhöõng taøi lieäu caên baûn (coù tính giaùo khoa)…
Ñaùnh giaù hoïc sinh trong khoùa hoïc vaø khi toát nghieäp ñöôïc toå chöùc vaø thöïc hieän theo caùc quy ñònh do nghò ñònh cuûa chính phuû ban haønh. Ñeå ñaùnh giaù kieán thöùc nhöõng ngöôøi giaûng daïy ôû ñaây phaàn lôùn aùp duïng phöông phaùp traû lôøi caâu hoûi qua baøi vieát (khoâng döôùi 2/3 toång soá caùc baøi kieåm tra hoaëc thi), caùc daïng caâu hoûi khaùch quan (ít ñöôïc duøng hôn). Ñoái vôùi kyõ naêng thöïc haønh (raát quan troïng ñoái vôùi ñaøo taïo ngheà nghieäp), kieåu caâu hoûi laø ra tình huoáng, ñaùnh giaù theo baûng kieåm vaø ñaùnh giaù trong luùc thöïc haønh…
Vieäc ñaøo taïo lieân tuïc (sau toát nghieäp) ít ñöôïc chuù yù taïi Tours. Chæ coù Vieän ñaøo taïo kyõ thuaät vieân ñieän phoùng xaï y hoïc coù chöông trình ñaøo taïo lieân tuïc phong phuù töø nhieàu naêm nay. Qua ñoù giuùp cho nhöõng ngöôøi ñaõ toát nghieäp tröôùc ñaây tieáp caän ñöôïc caùc kyõ thuaät vaø khaùi nieäm môùi ñang ñöôïc öùng duïng trong thöïc haønh haøng ngaøy. Naêm hoïc 2004 - 2005 naøy Vieän toå chöùc lôùp hoïc veà “X quang sau töû vong” (La radiologie post-mortem). Trong khi ñoù, naêm hoïc naøy taïi Ñaïi hoïc Louis Pasteur ôû thaønh phoá Strasbourg toå chöùc 481 lôùp ñaøo taïo lieân tuïc vôùi caùc chuyeân ngaønh khaùc nhau cho ñoái töôïng ñieàu döoõng vaø kyõ thuaät vieân. Noùi chung ñaøo taïo lieân tuïc phaûi do Ñaïi hoïc toå chöùc, caùc tröôøng ñaøo taïo ngheà nghieäp y teá khoâng ñuû khaû naêng laøm vieäc naøy moät mình.
Trong heä thoáng ñaøo taïo coâng laäp, ngöôøi hoïc khoâng phaûi traû tieàn hoïc ngoaøi phí ghi danh haøng naêm. Khoâng coù kinh phí “do cô quan cöû ñi hoïc”, do ñoù ñoái vôùi “ñaøo taïo chuyeân nghieäp” ngöôøi hoïc khoâng coù löông trong quaù trình hoïc. Tuy nhieân hoï coù theå ñöôïc hoã trôï moät phaàn töø ngaân saùch khaùc.
Moãi quoác gia coù ñaëc ñieåm kinh teá-xaõ hoäi rieâng do ñoù vieäc ñaøo taïo ngheà nghieäp y teá coù khaùc nhau giöõa nöôùc naøy vaø nöôùc kia. Tuy nhieân khoa hoïc veà con ngöôøi vaø khoa hoïc giaùo duïc coù nhöõng caên baûn chung neân vieäc tìm hieåu veà caùc vaán ñeà treân laø raát caàn thieát, goùp phaàn vaøo quaù trình caûi caùch vaø naâng cao chaát löôïng giaùo duïc ñaøo taïo, vaøo söï nghieäp coâng nghieäp hoùa vaø hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc vaø vaøo xu theá hoäi nhaäp hieän nay.
TAØI LIEÄU THAM KHAÛO
1. Arreâteù du 21 aout 1996 relatif aux eùtudes preùparatoires au diplome d’Eùtat de technicien en analyses biomeùdicales.. Journal officel du 23 aout 1996
2. Arreâteù du 22 octobre 2001 relatif aø la formation conduisant au diploâme d’Etat d’infirmier de bloc oppeùratoire.. Journal officiel du 18 novembre 2001.
3. Arreâteù du 17 janvier 2002 relatif aø la formation conduisant au diploâme d’Etat d’infirmier anestheùsiste. Journal officel du 2 feùvrier 2002.
4. Deùcret n0 97-1057 du 19 novembre 1997 relatif aux actecs professionnels et aø l’exercice de la profession de manipulateur eùlectro radiologie meùdicale.. Journal officel du 21 novembre 1997.
5. Formation de santeù. Profession infirmier. Receuil des principaux textes relatif aø la formation et aø l’exercice de la profession. Ref. 531 001.
6. Eùdition Lamarre. Catalogue Eùtudiants 2004-2005.
7. Pauly.V Le guide pratique du bloc opeùratoire. Seli Arslan.
8. Universiteù Loui Pasteur. La formation continue 2004/2005.Siences de santeù: techniques de soin, environnement du patient .
9. Unaibode. Pratiques et reùfeùreces de l’infirmier(e) de bloc opeùratoire. Masson 1999.
10. Vigot-Maloaine. Livres universitaires. Sciences infirmieøres. 2004 .